CBAM ve ESG: Şirketleri Hukuken Neler Bekliyor?

Son dönemde sürdürülebilirlik, karbon ayak izi ve ESG kavramları çok daha sık duyulmaya başlandı. Ancak bu başlıklar artık yalnızca “çevreci olmak” ya da “kurumsal imaj” meselesi değil. Özellikle Avrupa Birliği ile çalışan şirketler için, bu konular doğrudan ticari ilişkileri, sözleşmeleri ve hukuki sorumlulukları etkileyen bir alana dönüşmüş durumda.

Avrupa Birliği’nin hayata geçirdiği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) bunun en net örneği. CBAM, AB’ye ihraç edilen bazı ürünlerin üretim sürecinde ortaya çıkan karbon emisyonlarının şeffaf bir şekilde raporlanmasını istiyor. İlk bakışta bu yükümlülük AB’deki ithalatçının sorumluluğu gibi görünse de, pratikte tablo biraz farklı. Çünkü ithalatçı, bu bilgileri doğrudan üretici firmadan talep ediyor. Yani doğru, eksiksiz ve doğrulanabilir veri üretmek artık üretici şirketler için fiilen zorunlu hale geliyor.

Yanlış, eksik ya da dayanağı olmayan bir karbon hesabı; yalnızca teknik bir hata olarak kalmıyor. Bu durum, ticari sözleşmelerin sorgulanmasına, müşteri kaybına ve hatta hukuki uyuşmazlıklara kadar uzanabilen sonuçlar doğurabiliyor. Bu yüzden CBAM, sadece çevre veya mühendislik konusu değil; aynı zamanda bir hukuki risk yönetimi başlığı.

Benzer bir durum ESG raporlamaları için de geçerli. ESG raporları artık “güzel hazırlanmış tanıtım dokümanları” değil. Bankalar kredi verirken, yatırımcılar yatırım kararı alırken, büyük sanayi firmaları tedarikçi seçerken bu raporlara bakıyor. Dolayısıyla raporda yer alan her ifade, dolaylı da olsa şirketi bağlayan bir beyana dönüşüyor.

Buradaki en büyük risk, iyi niyetle yazılmış ama gerçeği tam yansıtmayan ifadeler. Henüz yapılmamış bir yatırımın yapılmış gibi gösterilmesi, hedeflerle mevcut durumun net ayrılmaması ya da ölçülmemiş bir etkinin varmış gibi sunulması; ileride “yanıltıcı beyan” ya da “greenwashing” iddialarına yol açabiliyor. Bu da hem itibar hem de hukuki açıdan ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

Türkiye’de yürürlüğe giren TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları) ve Avrupa’daki CSRD düzenlemeleri de bu tabloyu tamamlıyor. Her şirket için bugün doğrudan bir raporlama zorunluluğu bulunmasa bile, birçok firma fiilen bu standartlara uygun veri üretmek zorunda kalıyor. Çünkü müşteriler, finans kuruluşları ve ana sanayi firmaları bu verileri talep ediyor. Burada önemli olan nokta, yapılan çalışmanın “yasal zorunluluk” mu yoksa “uyum amaçlı” mı olduğunun açıkça ifade edilmesi. Aksi halde, şirket farkında olmadan kendisini daha ağır bir sorumluluk alanına sokabiliyor.

Öte yandan TÜBİTAK 1831–1832 gibi yeşil dönüşüm desteklerinde de benzer bir hassasiyet söz konusu. Bu programlarda sunulan karbon azaltım oranları, enerji verimliliği kazanımları ve yatırım geri dönüş hesapları sadece teknik tahminler değildir. Bunlar aynı zamanda kamuya verilen beyanlardır. Gerçekçi olmayan ya da teknik olarak temellendirilemeyen veriler, desteklerin iptaline ve geri ödeme yükümlülüğüne kadar gidebilecek riskler doğurabilir.

Tüm bu nedenlerle, CBAM ve ESG danışmanlığı sadece bir hesaplama veya rapor yazma işi değildir. Bu çalışmaların, baştan itibaren doğru kurgulanması, kullanılan verilerin neyi temsil ettiğinin net olması ve yapılan beyanların hukuki sonuçlarının bilinmesi gerekir. Danışmanlık hizmetinin kapsamı, sorumluluk sınırları ve metodolojisi de mutlaka şeffaf bir şekilde tanımlanmalıdır.

Hexagraphene olarak biz, CBAM ve ESG çalışmalarını yalnızca teknik gereklilikler üzerinden değil; hukuki güvenlik, şeffaflık ve sürdürülebilir ticari ilişki perspektifiyle ele alıyoruz. Amacımız, şirketlerin sürdürülebilirlik yolculuğunda yalnızca bugünü değil, yarını da güvence altına alan bir yapı kurmalarına destek olmak.